Yahyalı Halısı Motifleri: Göbek, Karpuzlu, Zile ve Camili Modeller

Bir Yahyalı halısını tanımanın en kolay yolu desenine bakmaktır. Koyu kırmızı ya da bordo bir zemin, ortada geometrik bir göbek, lacivert köşelikler ve çok sıralı bordürler bu halıların ortak dilidir. Ancak bu dilin içinde her motifin bir adı ve gelenekte bir anlamı vardır. Bu yazıda Yahyalı halısının göbeklerini, motiflerini ve yörede kullanılan model adlarını, mağazamızdaki halıların fotoğraflarıyla anlatıyoruz.

Yahyalı halısında desen nasıl kurulur?

Yahyalı halısında desen rastgele yerleşmez; merkezden çevreye doğru kurulan bir düzeni vardır:

• Göbek: Zeminin ortasında altıgen, baklava ya da uzun bir göbek. Halının adını çoğu zaman bu göbek verir.

• Zemin: Göbeğin çevresindeki alan. Yahyalı’da zemin çoğunlukla kırmızı, bordo ya da kiremit tonlarındadır; zemine küçük motifler serpiştirilir.

• Köşelikler: Zeminin dört köşesindeki, çoğunlukla lacivert ya da açık mavi alanlar. Göbeğin parçalarını tekrar eden köşe motifleri taşır.

• Bordürler: Halıyı çerçeveleyen şeritler. Yahyalı halısında genellikle hardal sarısı bir ana bordür ve onu çevreleyen birden fazla ince ara bordür bulunur.

Başlıca kompozisyonlar göbekli, kemerli, mihraplı, dabazlı, yolluk ve seccadedir. Bu kompozisyonları Yahyalı halısı modelleri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Göbekler ve model adları

Yahyalı’da halılar çoğu zaman göbeklerinin biçimine ve desenine göre adlandırılır. Mağazamızdaki halılarda gördüğünüz başlıca adlar şunlardır.

Göbekli Yahyalı halısı

Zeminin ortasında tek bir büyük göbek bulunur. Göbek çoğu zaman altıgen ya da baklava biçimindedir; içinde iç içe geçmiş daha küçük göbekler ve bir merkez madalyon yer alır. Lacivert göbekli kırmızı Yahyalı halısı bu düzenin sade ve güçlü bir örneğidir: kırmızı zeminin ortasında lacivert bir baklava göbek, onun içinde kırmızı bir altıgen ve krem bir madalyon bulunur.

Üç göbekli Yahyalı halısı

Zeminin boyunca birbirine bağlanan üç göbek uzanır. Üç göbekli kırmızı Yahyalı halısında mavi çerçeveli üç krem altıgen göbek, kırmızı zemin üzerinde bir zincir gibi dizilir. Uzun halılarda göbeğin tekrar edilmesi desene ritim katar.

Karpuzlu Yahyalı halısı

Yörede "karpuzlu" olarak anılan modelde zeminin ortasını kafes desenli büyük bir göbek kaplar; merkezde ayrıca bir madalyon bulunur. Göbek o kadar geniştir ki zemin yalnızca köşelerde ve kenarlarda görünür. Bu modeli karpuzlu kırmızı ve turuncuya çalan karpuzlu kiremit zeminli halılarımızda görebilirsiniz.

Zile model Yahyalı halısı

Yahyalı’da "zile model" olarak adlandırılan bu düzende koyu bordo zeminin ortasında krem ve lacivert tonlarında iç içe bir göbek yer alır; göbeği çok sıralı bordürler çevreler. Zile model bordo Yahyalı halısı bu modelin bir örneğidir.

Camili Yahyalı halısı

"Camili" olarak bilinen modelde göbeğin yanında bordürler de bir hikâye anlatır: bordür boyunca küçük yapı motifleri sıralanır. Skylife dergisinde Yahyalı halıları üzerine yayımlanan bir yazıda, yalnız Yahyalı çeyiz halılarında görülen bir gelenekten söz edilir: genç kızlar bordürlere evlerini, köyün çeşmesini, camisini ve ağaçlarını dokur. Camili Yahyalı halısı bu geleneğin izlerini taşır.

Yahyalı halısında motifler ne anlatır?

Göbeklerin içine, zemine ve bordürlere yerleşen küçük motiflerin her birinin bir anlamı vardır. Yahyalı’ya ait tanıtım metinlerinde her motifin bir duyguyu anlattığı söylenir:

• Eli belinde: Doğurganlığı ve bereketi anlatır. Kadın figürünü elibelinde motifi yazımızda ayrıntılı anlattık.

• Koç boynuzu: Gücü ve yiğitliği anlatır. Halıda çoğunlukla göbek uçlarında ve bordürlerde kıvrık kancalar hâlinde görülür; koçboynuzu motifi yazımıza bakabilirsiniz.

• Çengel: Kem gözden korunmayı anlatır. Lacivert göbekli halımızın zemininde sıralanan kanca biçimli motifler bu ailedendir.

• Küpe: Göbeğin çevresine yerleşir; evliliği ve mutlu bir yuva dileğini simgeler.

• Sandık: Çeyizi anlatır.

• Çiçekler: Sevgiyi anlatır.

Bu motiflerin kilimdeki karşılıklarını ve 20 Anadolu motifinin çizimlerini kilim motifleri ve anlamları yazımızda bulabilirsiniz.

Renkler ve kök boya

Yahyalı halısında kırmızı ve bordo zemin, lacivert köşelikler ve hardal sarısı bordür en sık görülen renk düzenidir; krem, devetüyü ve yeşil motiflerde ve göbeklerde dengeyi kurar. Skylife’taki yazıya göre yörede kırmızı "boyalı çili" denen bitkinin kökünden, kahverengi ceviz kabuğu ve yapraklarından, mavi ise indigodan elde edilir. Kök boyalı yünde aynı renk alanında görülen yumuşak ton geçişleri halıya canlılık katar. Ayrıntılar için kök boya halı nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Motiflere bakarak Yahyalı halısını tanımak

Motifler tek başına bir halının Yahyalı halısı olduğunu kanıtlamaz; aynı motifler Anadolu’nun pek çok yöresinde dokunur. Ancak desen düzeni ipucu verir: koyu zemin, merkezden kurulan geometrik göbek, lacivert köşelikler ve hardal ana bordür birlikte görülüyorsa Yahyalı geleneğine yakın bir halıya bakıyor olabilirsiniz. Kesin karar için halının arka yüzüne, düğümüne ve malzemesine de bakmak gerekir. Bunun için Yahyalı halısı nasıl anlaşılır rehberimizdeki kontrol listesini kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yahyalı halısı motifleri nelerdir?

Yahyalı halısında göbeklerin içinde ve çevresinde eli belinde, koç boynuzu, çengel, küpe, sandık ve çiçek motifleri görülür. Bordürlerde ise geometrik şeritler ve bazı çeyiz halılarında ev, çeşme ve cami gibi küçük yapı motifleri bulunur.

Karpuzlu Yahyalı halısı ne demek?

Yörede karpuzlu olarak anılan modelde zeminin ortasını kafes desenli büyük bir göbek kaplar ve merkezde bir madalyon bulunur.

Camili Yahyalı halısı nedir?

Bordürlerinde küçük yapı motifleri sıralanan Yahyalı halısıdır. Çeyiz halılarında genç kızların bordürlere evlerini, köyün çeşmesini, camisini ve ağaçlarını dokuması geleneğinin izlerini taşır.

Yahyalı halısında hangi renkler kullanılır?

En sık kırmızı ve bordo zemin, lacivert köşelikler ve hardal sarısı bordür görülür; krem, devetüyü ve yeşil motiflerde ve göbeklerde kullanılır.

Halılarımızın motiflerini yakından görmek isterseniz WhatsApp’tan yazın; göbek ve bordür detay fotoğraflarını gönderelim.