Bereket Motifi: Anlamı, Nasıl Tanınır ve Nasıl Çizilir
Bereket motifi, elibelinde kadın figürü ile koçboynuzunun birleşmesinden oluşur ve aileyi, bolluğu anlatır. Kilimde nasıl tanındığını, anlamını, kareli kâğıda nasıl çizildiğini ve bolluk dileğini taşıyan öteki motifleri anlatıyoruz.
Bereket motifi, Anadolu kilimlerinde elibelinde kadın figürü ile koçboynuzunun birleşmesinden oluşan bir motiftir: kadın figürünün başında ya da omuzlarında kıvrık boynuzlar görülür. Halk kültüründe kadınla erkeğin birlikteliğini, aileyi, bolluğu ve çoğalmayı anlatır. Bu yazıda bereket motifinin nasıl tanındığını, ne anlama geldiğini, kareli kâğıda nasıl çizildiğini ve bolluk dileğini taşıyan öteki motiflerle farkını anlatıyoruz.
Bereket motifi nasıl tanınır?
Bereket motifini tanımanın en kolay yolu, onu iki parçasına ayırmaktır.
Alttaki gövde elibelindedir. Küçük bir baklava baş, iki yana açılıp bele dönen kollar ve aşağı doğru genişleyen üçgen ya da basamaklı bir etek. Bu, Anadolu dokumalarındaki stilize kadın figürüdür.
Üstteki eklenti koçboynuzudur. Başın iki yanından ya da omuzlardan çıkıp dışa, sonra içe kıvrılan iki boynuz. Bazı örneklerde boynuzlar başın üstünde birleşip bir taç gibi durur.
Elibelinde tek başına dokunduğunda baş küçük ve sadedir; bereket motifinde ise başın çevresi kıvrımlarla dolar. Kilime uzaktan bakarken "boynuzlu bir kadın figürü" görüyorsanız büyük ihtimalle karşınızdaki bereket motifidir.
Motif kilimde genellikle zemine sıra sıra dizilir ya da büyük bir göbeğin içinde tek başına durur. Bordürlerde daha küçük ve sadeleşmiş biçimde, bazen yalnızca boynuz ve gövde çizgisine indirgenmiş olarak görülür.
Bereket motifi ne anlama gelir?
Motifin anlamı, iki parçasının anlamından doğar:
Elibelinde geleneksel olarak kadınlığı, anneliği ve doğurganlığı simgeler.
Koçboynuzu gücü, erkekliği ve kahramanlığı anlatır; sürünün çoğalmasıyla ilişkilendirildiği için bolluğun da işareti sayılır.
İkisi bir araya geldiğinde motif, halk kültüründe kadınla erkeğin birlikteliğini, yeni kurulan aileyi ve evin bolluğunu anlatan bir dileğe dönüşür. "Evimiz dolu, soframız bereketli, ailemiz kalabalık olsun" demenin dokumadaki karşılığı gibi düşünebilirsiniz. Bu yüzden bereket motifi geleneksel olarak çeyiz kilimlerinde ve yeni evlenen çiftler için dokunan parçalarda sık görülür. Çeyiz dokumalarındaki öteki işaretleri saç bağı motifi yazımızda anlattık.
Motif anlamları yöreden yöreye ve dokuyucudan dokuyucuya değişebilir. Aynı figür bir köyde aile dileği, başka bir yerde yalnızca güzel bir süs olarak dokunmuş olabilir; okumayı bu esneklikle yapmak en doğrusudur.
Elibelinde, koçboynuzu ve bereket: farkları
Bu üç motif çoğu zaman aynı kilimde yan yana durur ve birbirine karıştırılır. Kısa bir ayrım:
Elibelinde: Yalnız kadın figürü. Baş sade, kollar bele dönük. Ayrıntılar için elibelinde motifi yazımıza bakabilirsiniz.
Koçboynuzu: Figür yoktur; bir gövdeden iki yana kıvrılan boynuz biçimleri vardır. Ayrıntılar koçboynuzu motifi yazımızda.
Bereket: Kadın figürü ile boynuzlar bir aradadır. Gövde elibelindeden, baş süslemesi koçboynuzundan gelir.
Bolluk ve bereketi anlatan öteki motifler
"Bereket" yalnızca bu tek motifle anlatılmaz. Anadolu dokumalarında bolluk dileğiyle ilişkilendirilen başka motifler de vardır:
Kurbağa: Baklava bir gövde ve dört yana açılıp bükülen bacaklar. Suyla ve yağmurla ilişkilendirildiği için bereketin işareti sayılır.
Ejder: İki ucu kıvrılan çapraz bir S ya da kanca biçimi. Gökle ve suyla bağlantısı nedeniyle bereket ve koruma anlamı yüklenir.
Yılan: Zikzak bir gövde. Bazı yörelerde mutluluğun ve bereketin işareti olarak yorumlanır.
Hayat ağacı: Basamak basamak yükselen dallar. Geleneksel olarak ölümsüzlüğü ve sonsuz yaşamı simgeler; süreklilik fikri nedeniyle bereket temasıyla birlikte anılır.
Bu motiflerin çizimlerini ve kısa anlamlarını kilim motifleri ve anlamları yazımızda tek sayfada bulabilirsiniz.
Bereket motifi nasıl çizilir?
Kilim motifleri kareli bir ızgaraya, her kare bir düğüm ya da atkı adımı olacak şekilde çizilir. Bereket motifini kareli kâğıda çizmek için şu sırayı izleyebilirsiniz:
Ortaya dikey bir eksen çizin. Motif simetriktir; her adımı önce sağa, sonra aynısını sola çizeceksiniz.
Başı yerleştirin. Eksenin üst kısmına dört beş karelik küçük bir baklava çizin.
Boynuzları ekleyin. Baklavanın iki yanından iki üç kare dışarı çıkın, sonra bir kare yukarı ve yine içe dönen bir kanca çizin. Boynuzlar başın genişliğini geçmeli ki motif elibelindeden ayrılsın.
Kolları çizin. Başın altından iki yana basamaklı olarak açılan, sonra bele doğru içe dönen kollar çizin.
Eteği tamamlayın. Bel noktasından aşağı doğru basamak basamak genişleyen bir üçgen etek çizin.
Renkleri seçin. Gövdeyi koyu bir renkle, boynuzları ve başı daha açık ya da zıt bir renkle doldurmak motifin okunmasını kolaylaştırır.
Bu çizim yöntemi, motifi ister kilim ister nakış ya da çini deseni için uyarlamak isteyenlere sağlam bir başlangıç sağlar.
Bereket motifi halıda da görülür mü?
Figürlü motifler, atkı ile çözgünün keskin açılar oluşturduğu kilimde çok net okunur. Düğümle dokunan halıda ise aynı figür genellikle daha küçük ve daha sadeleşmiş biçimde, bordürlerde ya da zemin dolgusunda karşınıza çıkar.
Kayseri Ansiklopedisi, Yahyalı halılarında sık kullanılan motifler olarak çit ayak, dabaz, stilize karpuz, çengel, merdiven, pıtrak ve camili ayak gibi geometrik motifleri sayar. Yani Yahyalı halısında figürlü bereket motifinden çok, göbek ve bordür düzenine yayılmış geometrik bir dil öne çıkar. Göbekli, karpuzlu, zile ve camili gibi model adları da bu geometrik dilden doğar.
Örneğin Krem Göbekli Bordo Yahyalı Halısı (Çift) bordo zeminin ortasında uzun, krem renkli bir baklava göbek taşır; göbeğin içi küçük stilize motiflerle doludur. Birbirinin eşi iki halıdan oluşan bu çift, aile ve ev kurma temasıyla da uyumlu bir seçim olabilir.
Sık sorulan sorular
Bereket motifi neyi simgeler?
Halk kültüründe kadınla erkeğin birlikteliğini, aileyi, bolluğu ve çoğalmayı simgeler. Elibelindenin doğurganlık, koçboynuzunun güç ve bolluk anlamı bu motifte birleşir.
Bereket motifi ile elibelinde arasındaki fark nedir?
Elibelinde yalnızca elleri belinde duran kadın figürüdür. Bereket motifinde bu figürün başında ya da omuzlarında kıvrık koç boynuzları vardır.
Bereket motifi hangi dokumalarda görülür?
En net biçimiyle düz dokuma kilimlerde, özellikle çeyiz kilimlerinde görülür. Düğümlü halılarda daha küçük ve sadeleşmiş biçimde bordürlerde ya da zemin dolgusunda yer alabilir.
Bereket motifi nasıl çizilir?
Kareli kâğıda dikey bir eksen çizip önce küçük bir baklava baş, onun iki yanına içe kıvrılan boynuzlar, ardından bele dönen kollar ve basamaklı bir üçgen etek eklenerek simetrik olarak çizilir.
Elinizdeki bir kilimde ya da halıda bereket motifi olup olmadığını merak ediyorsanız fotoğrafını WhatsApp’tan yazın; birlikte bakalım.
Halınızı birlikte seçelim
Yahyalı’daki mağazamızdan ek fotoğraf, ölçü ve fiyat bilgisi için hemen yazın ya da arayın. Odanızın fotoğrafını gönderirseniz size uygun halıları önerelim.